به گزارش خبرنگار ایبنا؛ اردیبهشتماه سال گذشته، تجارت ایران با اتحادیه اقتصادی اوراسیا وارد مرحله تازهای شد؛ زمانی که موافقتنامه تجارت آزاد میان دو طرف پس از طی مراحل قانونی اجرایی شد تا با حذف بخش قابلتوجهی از تعرفهها، دروازههای بازار روسیه، قزاقستان، بلاروس، ارمنستان و قرقیزستان بیش از گذشته به روی کالاهای ایرانی باز شود. حالا با گذشت بیش از یک سال از اجرای این توافق، باید بررسی کرد که آیا فرصتهای ایجادشده در چارچوب تجارت آزاد توانسته به افزایش مبادلات میان ایران و اعضای اوراسیا منجر شود و جایگاه ایران در این بازار بزرگ منطقهای را ارتقا دهد؟
اجرای توافق تجارت آزاد ایران و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در شرایطی آغاز شد که بررسی ظرفیتهای تجاری دو طرف نشان میدهد هنوز بخش قابلتوجهی از توان صادراتی ایران در این بازار بالفعل نشده است. بر اساس برآوردها، ایران حدود ۲۶ میلیارد دلار ظرفیت صادراتی دارد که از این میزان، نزدیک به ۱۱ میلیارد دلار ظرفیت محققنشده باقی مانده است؛ ظرفیتی که با رفع موانع تجاری، بهبود زیرساختها و افزایش رقابتپذیری تولیدکنندگان میتواند به رشد صادرات ایران به کشورهای عضو این اتحادیه منجر شود.
یکی از مهمترین مزیتهای صادراتی ایران در بازار اوراسیا، محصولات پتروشیمی و پلیمری است. پلیمرها بخش قابلتوجهی از ظرفیت استفادهنشده صادراتی ایران را به خود اختصاص دادهاند و حدود ۷۶۶ میلیون دلار ظرفیت صادراتی بلااستفاده در این حوزه وجود دارد. با این حال، توسعه تجارت با اوراسیا میتواند فرصتی برای حرکت از صادرات مواد اولیه و محصولات پاییندستی به سمت کالاهای با ارزش افزوده بالاتر نیز باشد.
روسیه؛ بزرگترین بازار اوراسیا
روسیه با ۲۲۲ میلیارد دلار ظرفیت صادراتی و ۱۰۳ میلیارد دلار ظرفیت محققنشده، بزرگترین بازار در میان اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا محسوب میشود. بخش مهمی از این ظرفیت در حوزه منابع معدنی و فلزات قرار دارد و میتواند زمینه همکاریهای جدید میان دو کشور در بخشهای صنعتی، معدنی، فناوری و لجستیک را فراهم کند.
قزاقستان نیز با حدود ۴۱ میلیارد دلار ظرفیت صادراتی و ۱۹ میلیارد دلار ظرفیت محققنشده، یکی از بازارهای مهم منطقه است. ظرفیتهای این کشور در حوزه منابع معدنی و صنایع وابسته، میتواند زمینه همکاری مشترک ایران در بخشهایی مانند فناوری، تجهیزات صنعتی و فرآوری مواد خام را فراهم کند.
بلاروس با ۲۱ میلیارد دلار ظرفیت صادراتی و حدود ۸.۷ میلیارد دلار ظرفیت استفادهنشده، از جمله کشورهایی است که فرصت همکاری با ایران در حوزههایی مانند ماشینآلات کشاورزی و نهادههای تولیدی را دارد. توسعه همکاریهای مشترک میتواند به ایجاد زنجیرههای تأمین جدید میان دو کشور کمک کند.
ارمنستان و قرقیزستان؛ ظرفیتهای کوچک، اما هدفمند
ارمنستان با ۱۱ میلیارد دلار ظرفیت صادراتی و ۵.۷ میلیارد دلار ظرفیت محققنشده، عمدتاً در حوزههایی مانند طلا و صنایع مرتبط دارای ظرفیت است؛ موضوعی که میتواند زمینه همکاری با ایران در فرآوری و صنایع جواهرسازی را تقویت کند. قرقیزستان نیز با ۷.۷ میلیارد دلار ظرفیت صادراتی و ۴.۵ میلیارد دلار ظرفیت محققنشده، اقتصادی متکی بر منابع معدنی دارد. همکاری ایران با این کشور میتواند به سمت توسعه فناوریهای معدنی و افزایش ارزش افزوده منابع طبیعی حرکت کند.
اجرای موافقتنامه تجارت آزاد، بخش عمدهای از مبادلات کالایی ایران و اوراسیا را تحت پوشش تعرفههای ترجیحی قرار داده است؛ بهطوری که حدود ۸۷ درصد کالاهای مبادلهشده میان دو طرف با تعرفه صفر مواجه شدهاند.
در سال منتهی به پایان اسفند ۱۴۰۴، صادرات ایران به کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا با رشد حدود ۲۰ درصدی از مرز ۲ میلیارد دلار عبور کرد. روسیه با ۱.۱۲۱ میلیارد دلار بزرگترین مقصد صادراتی ایران بود و پس از آن ارمنستان، قزاقستان، قرقیزستان و بلاروس قرار گرفتند.
در مقابل، ایران در همین دوره حدود ۱.۵۱ میلیارد دلار کالا از کشورهای عضو اوراسیا وارد کرد که عمده آن را مواد اولیه، نهادههای تولید و کالاهای اساسی تشکیل میداد. این روند نشان میدهد توافق تجارت آزاد، علاوه بر ایجاد فرصت برای افزایش صادرات، میتواند نقش مهمی در تأمین نیازهای تولید داخل و شکلگیری همکاریهای اقتصادی بلندمدت ایفا کند.
با وجود ظرفیتهای قابلتوجه بازار اوراسیا، بهرهگیری از این فرصت تنها به کاهش تعرفهها محدود نمیشود و عواملی مانند شناخت بازار، زیرساختهای حملونقل و توان رقابتی صادرکنندگان نیز در موفقیت تجارت نقش دارد. در این میان، روسیه بهعنوان بزرگترین اقتصاد این اتحادیه و مهمترین شریک تجاری ایران، جایگاه ویژهای دارد در همین زمینه، کامبیز میرکریمی، نایبرئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه، به بررسی ظرفیت بازار روسیه، آثار اجرای توافق تجارت آزاد و چالشهای توسعه تجارت دو کشور پرداخته است.
رشد تجارت پس از اجرای توافق آزاد
کامبیز میرکریمی، نایبرئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه در گفتوگو با خبرنگار ایبنا؛ با اشاره به ظرفیت بالای بازار این کشور گفت: بازار روسیه حدود ۲۲۲ میلیارد دلار ظرفیت دارد، اما ایران در بهترین عملکرد صادراتی خود در سال گذشته تنها حدود یک میلیارد دلار از این بازار را در اختیار گرفته است.
وی افزود: اجرای توافق تجارت آزاد میان ایران و روسیه و صفر شدن تعرفه حدود ۹۸.۷ درصد کالاهای مبادلهشده، زمینه رقابت بهتر صادرکنندگان ایرانی را فراهم کرده و باعث کاهش هزینههای اضافی و شفافتر شدن تجارت شده است؛ بهگونهای که دیگر نیازی به برخی روشهای پرهزینه مانند ارسال فلهای محصولات و بستهبندی در مقصد وجود ندارد.
میرکریمی با تأکید بر ضرورت توسعه زیرساختهای حملونقل و ترانزیت بیان کرد: همزمان با رشد صادرات ایران به روسیه، تقاضا برای مسیرهای ترانزیتی نیز افزایش یافته و کمبود ظرفیت در بخش حملونقل، کشتی و کامیون به یکی از چالشهای تجارت دو کشور تبدیل شده است. ترانزیت علاوه بر ایجاد درآمد برای کشور، در صورت نبود سرمایهگذاری کافی میتواند به مانعی برای توسعه مبادلات تبدیل شود.
وی با اشاره به روند رشد تجارت دو کشور تاکید کرد: پیش از اجرای تفاهمنامه تجارت آزاد، حجم تجارت ایران و روسیه در سال ۱۳۹۸ حدود ۲۷۰ میلیون دلار بود که در نخستین سال اجرای این توافق، ۶۷ درصد رشد کرد و این روند ادامه یافته است و در صورت رفع موانع داخلی در حوزههای زیرساختی، بانکی و حملونقل، ظرفیت تجارت دو کشور میتواند بهمراتب بیشتر از ارقام فعلی باشد.
نایبرئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و روسیه درباره ترکیب کالاهای مبادلهشده نیز گفت: ایران عمدتاً محصولات غذایی، کالاهای مصرفی، مصالح ساختمانی، محصولات پاییندستی پتروشیمی و پلاستیکی به روسیه صادر میکند و در مقابل، مواد اولیه، نهادههای تولید و کالاهای اساسی مانند غلات، ذرت، چوب، کاغذ و فولاد را از این کشور وارد میکند.
میرکریمی در پایان با تأکید بر اهمیت شناخت بازار روسیه اظهار کرد: بسیاری از شرکتهای ایرانی هنوز شناخت کافی از این بازار ندارند؛ بنابراین برای حضور پایدار در آن، توسعه برنامههای بازاریابی، آموزش و حمایت از بنگاهها توسط نهادهای اقتصادی ضروری است.
